84 Yıllık Çankaya Mücadelesi

Türkiye, 11. Cumhurbaşkanı'na yarın kavuşacak. AK Parti'nin Cumhurbaşkanı adayı Abdullah Gül'ün yarın Türkiye'nin '1 numaralı' koltuğuna oturmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Türkiye Cumhuriyeti'nin 84 yıllık tarihinde Cumhurbaşkanlığı seçimleri çetin mücadelelere sahne oldu. 28 Ekim 1923 tarihinde Mustafa Kemal ve İsmet Paşa baş başa verip, bir gün sonra ilan edilecek Cumhuriyet'in bildirgesini hazırladı ve bildirgeye 'Türkiye'nin bir Cumhuriyet olmasına, başında da Cumhurbaşkanı bulunmasına karar verdik' ifadesi de eklendi. Ankara Ulus'taki ilk Meclis binasında yaşanan tarihi günün ardında Mustafa Kemal Atatürk tek aday olarak girdiği seçimlerden 'Cumhurbaşkanı' olarak

çıktı. Atatürk, oylamaya katılan 158 milletvekilinin oyuyla Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı oldu. Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938 tarihinde hayata gözlerini yummasının hemen ardından Cumhuriyet Halk Fırkası toplandı. Celal Bayar ve İsmet İnönü'nün potansiyel aday olduğu seçimlerde, İnönü ismi üzerine uzlaşma sağlandı. İsmet İnönü, tek aday olduğu seçimde 348 milletvekilinden 346'sının oyunu alarak Türkiye'nin ikinci Cumhurbaşkanı oldu.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin en sakini 1950 yılında gerçekleşti. 14 Mayıs 1950 tarihinde 'Yeter söz milletin' sloganıyla iktidara gelen Demokrat Parti, 487 milletvekilliğinden 408'ini ele geçirdi. DP Genel Başkanı Celal Bayar 20 Mayıs 1950'de partisinin grubunu topladı. Bayar'a sadece 31 milletvekili 'Bizi bırakma' diye seslendi. Diğerleri, liderlerini Köşk'te görme arzusunu dile getirdi. Celal Bayar aday olarak, ezici bir çoğunlukla seçimi kazandı. Bayar, Çankaya Köşkü'ne çıkarken, Demokrat Parti'nin

başına Adnan Menderes geldi. Ancak 27 Mayıs 1960 darbesi Türkiye'de bir çok şey için milat oldu. Sabah 05.25'te ihtilalin kudretli Albay'ı Alparslan Türkeş'in radyo anonsuyla sadece ordu yönetime el koymuyor, Türkiye'nin 20 yıllık siyasi gidişinin perspektifi de çizilmiş oluyordu. İhtilalin izleri silinmeden Türkiye'nin karşısına tarihi bir gün çıktı. 26 Ekim 1961 tarihinde Türkiye 4. Cumhurbaşkanı'nı seçti. Cemal Gürsel 607 oydan 434'ünü alarak, Köşk'e çıktı. 1966 yılına girildiğinde ihtilalin lideri Cemal

Gürsel ağır bir hastalığın pençesine düştü. Kısmi felç geçiren Gürsel, Cumhurbaşkanlığı görevini yerine getiremedi.

Adalet Partisi'nin desteklediği Cevdet Sunay 5. Cumhurbaşkanı olurken, Sunay oylamaya katılan 532 milletvekilinin 461'inin oyunu aldı. Alparslan Türkeş 11, Celal Bayar 5, Turhan Dilligil 2, İsmet İnönü ise sadece 1 oy alabildi. 12 Mart 1971 muhtırasının gölgesindeki Cumhurbaşkanlığı seçiminde ise ipi göğüsleyen Fahri Korutürk oldu. Korutürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. Cumhurbaşkanı oldu. 1980 seçimleri ise bir muhtıra değil ama darbeyle gölgelendi. Meclis'te büyük bir bunalım yaşanıyordu. Tam 115 tur

yapılmış ancak Cumhurbaşkanı seçilememişti. 12 Eylül 1980 darbesi süreci bıçak gibi kesti. Devlet Başkanı Kenan Evren ve Milli Güvenlik Konseyi'nin oluşturulmasına öncülük ettiği 1982 Anayasası yüzde 91.17 gibi ezici bir çoğunlukla kabul edildi. Orgeneral Kenan Evren bu referandumun doğal sonucu olarak Köşk'ün de koltuğuna oturdu ve Türkiye'nin 7. Cumhurbaşkanı olarak tarihteki yerini aldı. Türkiye demokrasiye geçti. Anavatan Partisi 83 seçimlerinde tek başına iktidara geldi. ANAP, ikinci iktidar

döneminde artık Cumhurbaşkanı'nı belirleme erkine sahip durumdaydı. Turgut Özal, Türkiye'nin 8. Cumhurbaşkanı olmak için aday oldu. Özal, 31 Ekim 1989'da üçüncü tur oylamada 263 oyla Cumhurbaşkanı oldu. Siyasi kulislerde, Evren'in görevini Özal'a devretmesi konusunda konusunda kuşkular vardı. Bu kuşkular, Özal'ın Köşk'e çıkıp, Evren'e sarılıp öpmesiyle dağıldı ve Özal Cumhurbaşkanı oldu. Cemal Gürsel gibi Turgut Özal da görev süresini sonlandıramadı.

1993 yılının 17 Nisan günü Türki Cumhuriyetler gezisinden dönen Turgut Özal, fenalaşıp aniden hayatını kaybetti. Cenaze töreninin ardından yeni Cumhurbaşkanlığı tartışmaları DYP-SHP iktidarının liderleri Süleyman Demirel ve Erdal İnönü'nün Demirel'in adaylığında anlaşmasıyla çözüldü. 16 Mayıs 1993 tarihindeki üçüncü tur oylamada Süleyman Demirel Cumhurbaşkanı seçildi. Özal'ın yemin törenini Meclis'te DYP ve SHP Grubu boykot ederken, Demirel'in yemin törenini ise Refah Partisi grubu boykot etti.

Demirel'in 7 yıllık Cumhurbaşkanlığı bir koalisyonlar geçidinin sahnelendiği döneme denk geldi. DYP-CHP, ANAYOL, REFAHYOL, ANASOL D, kısa bir DSP azınlık hükümeti, ardından da DSP MHP ANAP koalisyonu. Arada yaşanan 28 Şubat süreci gidişatı doğrudan etkiledi. Demirel'in görev süresinin sonlanacağı 2000 yılında Meclis'te yine parçalı bir yapı vardı ve Cumhurbaşkanı seçmek bir hayli zor görünüyordu. Başbakan Bülent Ecevit alışılmışın dışında bir formül sundu. Demirel'in görev süresi bir sefere mahsus 3

yıllığına uzatılacak ve Anayasal değişiklikle Cumhurbaşkanlığı görev süresi 5'er yıllık iki dönem halinde düzenlenecekti. Koalisyon ortakları MHP ve ANAP öneriye doğrudan karşı çıkmasalar da, vekillerinin gizli başkaldırısıyla değişikliğin önüne geçtiler. Parlamentoda grubu bulunan 5 partinin lideri sürpriz bir ismin, Anayasa Mahkemesi Başkanı Ahmet Necdet Sezer'in Cumhurbaşkanlığına adaylığında birleşti. 5 Mayıs 2000 tarihinde Sezer'in, Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. Cumhurbaşkanı olması Parlamento'ca

onaylandı. Görev süresi 16 Mayıs 2007 tarihinde sona eren Sezer, yeni Cumhurbaşkanı seçilemediği için görevini 7 yıl 3.5 aydır sürdürüyor.

GÜL'ÜN ZORLU ADAYLIK SÜRECİ

AK Parti'nin cumhurbaşkanı adayı Abdullah Gül, zorlu bir sürecin ardından adaylığını 13 Ağustos 2007 tarihinde ikinci kez ilan etti. Milletvekili genel seçimleri öncesinde '367' engeline takılan Gül, AK Parti'nin 22 Temmuz seçimlerinden zaferle çıkmasının ardından yeniden adaylıkta karar kıldı. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın 24 Nisan 2007 tarihinde AK Parti'nin cumhurbaşkanı adayı olarak açıkladığı Abdullah Gül, 22 Temmuz seçimlerinden sonra da AK Parti'nin adayı oldu. Gül'ün zorlu adaylık süreci 24

Nisan'daki AK Parti TBMM Grup Toplantısı ile başladı. Gül'ün Nisan ayından bu yana devam eden zorlu 'adaylık' süreci şöyle gelişti:

"- Başbakan Erdoğan, Abdullah Gül'ün partisinin Köşk adayı olduğunu 24 Nisan'da gerçekleştirilen AK Parti TBMM Grup Toplantısı'nda açıkladı. Adaylık başvurularının sona ermesine 1 gün kala Gül'ün ismini kamuoyuna açıklayan Başbakan Erdoğan, 'Kardeşim Gül' diyerek Abdullah Gül'ün adaylığını ilan etti.

- Gül'ün adaylığına CHP, DYP ve ANAVATAN destek vermedi. En az 367 milletvekilinin katılacağı bir toplantıda seçime geçilebileceği görüşünü dikkate alan CHP, ANAVATAN ve DYP, TBMM Genel Kurulu'na girmedi. 27 Nisan'da yapılan oylamada yalnız kalan AK Parti, 367'ye ulaşamadı. Anayasa Mahkemesi, CHP'nin başvurusu üzerine cumhurbaşkanlığı seçiminde toplantı yeter sayısı için 367 oyun şart olduğuna karar verdi. Anayasa Mahkemesi'nin kararının ardından aynı gece AK Parti Merkez Yürütme Kurulu olağanüstü

toplanarak 'erken seçim' kararı aldı.

- Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk tur oylamasının yapıldığı gece Genelkurmay Başkanlığı gece yarısı yazılı bir açıklama yaparak, 'laiklik' vurgusu yaptı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Yaşar Büyükanıt, seçimlerin ardından katıldığı KKTC resepsiyonunda da Cumhurbaşkanı adayının 'laikliğe sözde değil özde bağlı' olması gerektiği yönündeki düşüncelerinde aynı noktada olduklarına vurgu yaptı.

- Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Abdullah Gül, TBMM'deki 2. tur oylamada da 367 sayısını bulunmayınca adaylıktan resmen çekildiğini açıkladı. Ancak Gül, seçim kampanyası boyunca adaylığının fiilen sürdüğünün mesajını verdi. Gül, bu süreçte 'Adaylığım hala geçerli' diyerek fiilen Köşk adaylığının sürdüğünü söyledi.

- Abdullah Gül, 25 Temmuz'da Dışişleri Bakanlığı'nda bir basın toplantısı düzenleyerek, 'devam' sinyali verdi. Gül, basın toplantısında 'Meydanların işaretini görmezlikten gelecek halim yok' diyerek adaylığının sürdüğünün mesajını verdi.

- Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, seçimlerden sonra 59. Hükümet'in istifasını sunmak üzere çıktığı Çankaya Köşkü'nde gazetecilere, 'Bu noktada Abdullah Gül Bey'in iradesi benim için çok çok önem taşıyor' diyerek topu Abdullah Gül'e attı.

- MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'den 'Köşk' tartışmaları sürerken, AK Parti'ye sürpriz destek geldi. Bahçeli, 26 Temmuz'da 'MHP cumhurbaşkanlığı seçiminde TBMM'de olacaktır' diyerek Gül'e destek mesajı verdi.

- Gül, 13 Ağustos 2007 tarihinde AK Parti Merkez Yürütme Kurulu toplantısında Başbakan Erdoğan tarafından AK Parti'nin Cumhurbaşkanı adayı olarak açıklandı. Siyasi partiler ve sivil toplum kuruluşları nezdinde destek arayışlarına başlayan Gül, 14 Ağustos'ta TBMM Başkanlığı'na başvuru yaparak, adaylığını resmen ilan etti."

(DA-SN-SN-Y)